ถ้าคุณเคยเห็นคำว่า EXW, FOB, CIF, DAP หรือ DDP อยู่ในใบเสนอราคาจากโรงงานจีน คำเหล่านี้ไม่ใช่แค่คำย่อด้านขนส่ง แต่คือ Incoterms 2020 ซึ่งใช้กำหนดว่าใครต้องจัดการอะไร ใครเป็นผู้จ่ายต้นทุน และความเสี่ยงย้ายจากผู้ขายไปยังผู้ซื้อเมื่อใด
คำตอบสั้น ๆ คือ Incoterms ช่วยทำให้ข้อตกลงส่งมอบสินค้า “พูดภาษาเดียวกัน” แต่ไม่ได้แปลว่าราคาที่เห็นเป็นต้นทุนถึงหน้าร้านเสมอไป ผู้ซื้อยังต้องตรวจภาษีนำเข้า ค่าท่าเรือ ค่าขนส่งปลายทาง ประกัน และเงื่อนไขในสัญญาซื้อขายให้ครบ
บทความนี้จะช่วยให้เจ้าของธุรกิจนำเข้า–ส่งออกเลือกเงื่อนไขได้เหมาะขึ้น และคุยกับ Supplier หรือ Freight Forwarder ได้โดยไม่สับสนระหว่างราคาสินค้ากับต้นทุนรวม
เลือกอ่านจาก [ สารบัญ ]
Incoterms 2020 คืออะไร
Incoterms ย่อมาจาก International Commercial Terms เป็นกติกา 11 ข้อของ International Chamber of Commerce หรือ ICC สำหรับใช้ระบุหน้าที่ของผู้ขายและผู้ซื้อในธุรกรรมระหว่างประเทศ ฉบับที่ใช้กันในปัจจุบันคือ Incoterms 2020
แต่ Incoterms ไม่ได้ทำหน้าที่แทนสัญญาซื้อขาย และไม่ได้กำหนดราคาสินค้า วิธีชำระเงิน กรรมสิทธิ์ หรืออัตราภาษีโดยอัตโนมัติ ดังนั้นในเอกสารควรเขียนทั้งชื่อกติกาและสถานที่ที่ระบุให้ชัด เช่น FOB Shanghai Port, Incoterms 2020 ไม่ใช่เขียนเพียงคำว่า FOB ลอย ๆ
ก่อนดูคำย่อแต่ละแบบ ให้จำ 4 คำถามนี้ไว้
- ส่งมอบที่ไหน จุดที่ผู้ขายถือว่าส่งมอบเสร็จอยู่ที่โรงงาน ท่าเรือ หรือปลายทาง
- ความเสี่ยงย้ายเมื่อใด หากสินค้าเสียหายหลังจุดส่งมอบ ใครเป็นผู้รับความเสี่ยง
- ใครจ่ายค่าอะไร ค่าขนส่ง ค่าขนถ่าย ค่าประกัน และค่าพิธีการศุลกากรอาจอยู่คนละฝ่าย
- ใครจัดการพิธีการศุลกากร โดยเฉพาะการส่งออกและนำเข้า ซึ่งต้องระบุให้สอดคล้องกับกฎหมายของประเทศนั้น
7 เงื่อนไขที่ใช้ได้กับการขนส่งทุกประเภท
เงื่อนไขกลุ่มนี้ใช้กับการขนส่งทางถนน ทางอากาศ ทางเรือ หรือหลายรูปแบบร่วมกันได้
| Term | จุดส่งมอบโดยสรุป | ภาระสำคัญของผู้ซื้อ |
| EXW | ผู้ขายเตรียมสินค้าที่สถานที่ของตน | รับสินค้า จัดการขนส่ง และความเสี่ยงเกือบทั้งหมดตั้งแต่ต้นทาง |
| FCA | ผู้ขายส่งมอบให้ผู้ขนส่ง ณ จุดที่ระบุ | รับความเสี่ยงหลังส่งมอบ และจัดการขนส่งช่วงถัดไป |
| CPT | ผู้ขายจ่ายค่าขนส่งถึงปลายทางที่ระบุ | รับความเสี่ยงตั้งแต่ส่งให้ผู้ขนส่ง ไม่ใช่วันที่สินค้าถึงปลายทาง |
| CIP | เหมือน CPT แต่ผู้ขายจัดประกันตามระดับที่กำหนด | ตรวจความคุ้มครองและรับความเสี่ยงตามจุดโอน |
| DAP | ผู้ขายนำสินค้าไปถึงสถานที่ปลายทาง แต่ยังไม่ขนลง | จัดการนำเข้า ภาษี และการขนลงตามข้อตกลง |
| DPU | ผู้ขายนำไปถึงและขนลง ณ จุดปลายทาง | รับผิดชอบขั้นตอนนำเข้าและภาษีปลายทาง |
| DDP | ผู้ขายนำส่งถึงปลายทางพร้อมจัดการภาษีนำเข้า | ตรวจว่าผู้ขายมีสิทธิและความสามารถทำพิธีการนำเข้าในไทยจริง |
EXW เหมาะกับใคร
EXW ให้ผู้ขายรับผิดชอบน้อยที่สุด ผู้ซื้อจึงควบคุมการขนส่งได้มาก แต่ต้องจัดรถรับสินค้า เอกสารส่งออก และประสานงานต้นทางเอง สำหรับผู้ซื้อไทยที่ไม่มีทีมโลจิสติกส์ในจีน ราคาสินค้าแบบ EXW อาจดูถูก แต่เมื่อรวมค่ารับของและค่าเอกสารแล้วอาจไม่ถูกกว่าแบบอื่น
DAP และ DDP ต่างกันอย่างไร
DAP ทำให้ผู้ขายจัดส่งมาถึงสถานที่ที่ระบุ แต่โดยหลักผู้ซื้อยังรับผิดชอบพิธีการนำเข้าและภาษี ส่วน DDP ให้ผู้ขายรับภาระไปถึงขั้นภาษีนำเข้า อย่างไรก็ตาม DDP ไม่ควรถูกตีความว่า “ไม่มีค่าใช้จ่ายเพิ่มแน่นอน” ต้องขอรายละเอียดว่ารวมค่าขนส่งปลายทาง ค่าท่าเรือ ค่าดำเนินพิธีการ และค่าใช้จ่ายพิเศษหรือไม่
4 เงื่อนไขสำหรับการขนส่งทางทะเลและทางน้ำภายในประเทศ
กลุ่มนี้ออกแบบมาสำหรับ Sea and Inland Waterway Transport จึงควรระวังการนำ FOB หรือ CIF ไปใช้กับสินค้าที่ส่งทางอากาศหรือขนส่งหลายรูปแบบโดยไม่ตรวจความเหมาะสม
- FAS (Free Alongside Ship) ผู้ขายส่งสินค้าไปวางข้างเรือ ณ ท่าเรือต้นทาง ผู้ซื้อรับผิดชอบการโหลดขึ้นเรือและช่วงต่อไป
- FOB (Free On Board) ผู้ขายรับผิดชอบจนสินค้าถูกโหลดขึ้นเรือที่ท่าเรือต้นทาง จากนั้นความเสี่ยงจะย้ายไปผู้ซื้อ
- CFR (Cost and Freight) ผู้ขายจ่ายค่าระวางถึงท่าเรือปลายทาง แต่ความเสี่ยงโอนไปผู้ซื้อเมื่อสินค้าถูกโหลดขึ้นเรือ ผู้ซื้อจึงอาจต้องจัดประกันเอง
- CIF (Cost, Insurance and Freight) ผู้ขายจ่ายค่าระวางและจัดประกันตามข้อกำหนดจนถึงท่าเรือปลายทาง แต่จุดโอนความเสี่ยงยังเกิดที่ต้นทางเมื่อสินค้าขึ้นเรือ
จุดที่มักเข้าใจผิดคือคำว่า “ผู้ขายจ่ายค่าขนส่ง” ไม่ได้เท่ากับ “ผู้ขายรับความเสี่ยงตลอดทาง” ตัวอย่างเช่น CIF Shanghai ถึงท่าเรือไทย ผู้ขายอาจเป็นผู้จ่ายค่าระวาง แต่ผู้ซื้อรับความเสี่ยงหลังสินค้าขึ้นเรือ และยังต้องรับผิดชอบขั้นตอนนำเข้าในไทย
หากต้องการดูขั้นตอนเฉพาะของสินค้าทางเรือ ให้แยกอ่าน คู่มือพิธีการนำเข้าทางเรือ หรือ คู่มือพิธีการส่งออกทางเรือ แทนการใช้ Incoterms เป็นคำอธิบายพิธีการทั้งหมด
วิธีเลือก Incoterms สำหรับนำเข้าสินค้าจากจีน
1. เริ่มจากความสามารถของทีม
ถ้าคุณมีทีมจัดรถ รับสินค้า และประสานงานต้นทางเอง อาจขอราคา EXW หรือ FCA เพื่อควบคุมต้นทุน แต่ถ้ายังไม่มีทีมในจีน การขอราคา FOB หรือเงื่อนไขที่ผู้ขายจัดการต้นทางให้มากขึ้นอาจเปรียบเทียบง่ายกว่า
2. ระบุรูปแบบขนส่งก่อนเลือกคำย่อ
ทางเรือมักพบ FOB, CFR และ CIF ขณะที่การขนส่งแบบ Door-to-Door หรือหลายรูปแบบอาจต้องพิจารณา FCA, CPT, CIP, DAP หรือ DPU ให้เหมาะกับจุดส่งมอบจริง อย่าเลือกจากคำที่คุ้นหูที่สุด
3. ขอราคาแบบแยกรายการ
ขอให้ Supplier ระบุอย่างน้อย ราคาสินค้า ค่าขนส่งต้นทาง ค่าระวาง ค่าประกัน จุดส่งมอบ ค่าขนถ่าย ค่าดำเนินพิธีการ และภาษีที่รวม/ไม่รวม การแยกรายการทำให้เทียบใบเสนอราคาคนละ Term ได้อย่างเป็นธรรม
4. คำนวณต้นทุนถึงปลายทางแยกจาก Incoterm
ต้นทุนจริงอาจรวมราคาสินค้า ค่าขนส่งระหว่างประเทศ ประกัน ค่าธรรมเนียมท่าเรือหรือสนามบิน ค่าขนส่งในไทย ภาษี และค่าใช้จ่ายจากความล่าช้า ดูแนวทาง คำนวณค่าใช้จ่ายนำเข้าสินค้าจีน เพื่อวางต้นทุนต่อหน่วยให้ครบ
5. เขียนชื่อสถานที่ให้ละเอียด
คำว่า DAP Thailand หรือ CIF Thailand กว้างเกินไป ควรระบุเมือง ท่าเรือ คลังสินค้า หรือสถานที่ส่งมอบที่แน่นอน เพราะสถานที่เป็นส่วนสำคัญของการแบ่งต้นทุนและความเสี่ยง
เช็กลิสต์ก่อนยืนยันใบเสนอราคา
- ระบุ
Incoterms 2020ต่อท้าย Term ทุกครั้ง - ระบุ named place หรือ named port ที่แน่นอน
- ถามว่าความเสี่ยงย้ายที่จุดใด ไม่ดูจากจุดที่ผู้ขายเป็นคนจ่ายค่าขนส่งอย่างเดียว
- ตรวจว่ารวมประกันหรือไม่ และคุ้มครองถึงช่วงใด
- แยกภาษีนำเข้า ค่าพิธีการ และค่าปลายทางออกจากราคาสินค้า
- ตรวจเอกสารขนส่งให้สอดคล้องกับ Term ที่ตกลง
- เก็บใบเสนอราคาและข้อตกลงไว้เป็นส่วนหนึ่งของสัญญาซื้อขาย
หากยังสับสนกับคำย่อ B/L, AWB หรือ C/O สามารถดู คำศัพท์ศุลกากรที่ต้องรู้ และหากต้องการทำความเข้าใจกระบวนการโดยรวม ให้เริ่มจาก คู่มือพิธีการศุลกากร
FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Incoterms 2020
Incoterms 2020 ใช้กับการซื้อของจากจีนได้ไหม
ใช้ได้ หากผู้ซื้อและผู้ขายตกลงใช้ร่วมกันในสัญญาและระบุจุดส่งมอบชัดเจน แต่ต้องตรวจว่าผู้รับผิดชอบพิธีการส่งออกและนำเข้าสามารถดำเนินการได้จริงในแต่ละประเทศ
FOB รวมภาษีนำเข้าไทยหรือไม่
โดยทั่วไปไม่รวมภาษีนำเข้าไทย เพราะ FOB จบที่การส่งมอบสินค้าบนเรือ ณ ท่าเรือต้นทาง ผู้ซื้อยังต้องรับผิดชอบค่าระวางช่วงต่อ ค่าปลายทาง การนำเข้า และภาษีตามกรณี
CIF กับ DDP แบบไหนถูกกว่า
ไม่มีคำตอบตายตัว ต้องเทียบต้นทุนรวมถึงปลายทางและตรวจรายการที่รวมอยู่ในใบเสนอราคา CIF อาจมีภาษีและค่าปลายทางแยกต่างหาก ส่วน DDP อาจรวมหลายรายการแต่ต้องตรวจความชัดเจนของผู้ดำเนินพิธีการและเงื่อนไขส่งมอบ
